ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರವೂ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯಬಹುದೇ? ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು!

ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರದ ಜೀವನಾಂಶ (ಅಲಿಮೋನಿ) ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ. 'ಯುಬಿ ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್‌ಬಿ' (UB v LB) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿರುವ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾಮ್‌ಕುಮಾರ್ ಚೌಬೆ ಅವರು, ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 25ರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಂತೆ, ವಿಚ್ಛೇದನದ ತೀರ್ಪು (Divorce decree) ಬಂದ ನಂತರವೂ ಪತಿ ಅಥವಾ ಪತ್ನಿ ಶಾಶ್ವತ ಜೀವನಾಂಶ ಕೋರಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2026 ರಂದು ಜಬಲ್‌ಪುರ ಪೀಠವು ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8 ರ ಸಂಜೆ ಲೈವ್‌ಲಾ (LiveLaw) ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇದು ಭಾರೀ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.

ಈ ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿರುವ ಪೀಠ, ಕೇವಲ ವಿಚ್ಛೇದನದ ತೀರ್ಪು ಬಂದ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನಂತರದ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇಂತಹ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯು ವಿಚ್ಛೇದನದ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಜೀವನಾಂಶಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೋರ್ಟ್, ಸೆಕ್ಷನ್ 25ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. (ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಸೈಟೇಶನ್: 2026:MPHC-JBP:68339; ಆದೇಶದ ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2026).

HMA ಸೆಕ್ಷನ್ 25: ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಯಾರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು? ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳೇನು?

ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತೀರ್ಪು ಬಂದ ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಾದರೂ ಪತಿ ಅಥವಾ ಪತ್ನಿ ಜೀವನಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅದೇ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ತಡವಾಗಿದ್ದರೆ ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿ, ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ, ಆದಾಯ, ಆಸ್ತಿ, ಅವಲಂಬಿತರು ಹಾಗೂ ಮಾಸಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳ ನಿಖರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ದಂಪತಿಗಳ ನಡುವೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ 'ಫುಲ್ ಅಂಡ್ ಫೈನಲ್' ಸೆಟಲ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದರೆ ಜೀವನಾಂಶದ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಶರತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜೀವನಾಂಶ ಕೋರಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.

HMA ಸೆಕ್ಷನ್ 25: ಜೀವನಾಂಶ ಜಾರಿ, ಮೊತ್ತದ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ

ಜೀವನಾಂಶದ ಆದೇಶ ಜಾರಿಗೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಸೆಕ್ಷನ್ 25(2)ರ ಪ್ರಕಾರ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದಾಗ ಜೀವನಾಂಶದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಕೋರಬಹುದು. ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ಇಎಂಐ (EMI), ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಮಾಸಿಕ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಿ. ಯುಪಿಐ ರಶೀದಿಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಐಟಿ ರಿಟರ್ನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಫೋಲ್ಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದು ಒಳಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ: ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್ಸ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್, ವೇತನ ಸ್ಲಿಪ್, EMI ವಿವರ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಶುಲ್ಕ ರಶೀದಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಬಿಲ್‌ಗಳು, ಆಧಾರ್, ಪ್ಯಾನ್, ವಿವಾಹ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಕಾನೂನು ನೆರವಿಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು (DLSA) ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. (ಗಮನಿಸಿ: ಇದು ಕಾನೂನು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ).